Drugo svedočenje o crkvi u Crnoj Bari daje nam Govor prote Hadži-Mihaila Vučetića, paroha crnobarskog, prilikom osvećenja temelja nove crkve u Crnoj Bari na Spasovdan 1925. godine. Prota Vučetić o Crnoj Bari i njenoj crkvi kaže: "I crkva i selo Crna Bara do pre dvesta godina postojali su na selištu blizu Drine, koja je onda proticala na nepunih petsto metara pored same crkve. Kako su Turci vladali Srbijom i Bosnom, u svakom i najmanjem sukobu Srba i Turaka, Turci su lako prelazili preko Drine i palili i selo i crkvu. Zbog toga se selo raselilo: jedni su otišli i nastanili se na sadašnjem mestu blizu Parašnice, a drugi su otišli dalje od crkve imanju Turčina Ali-Age, njegovom salašu i tamo se nastanili. Zato se salaš i zvao Ali-Agin ili Salaš Crnobarski, kako se danas zove. Crkva je ostala na svome mestu i narod ju je, posle svakog paljenja i rušenja, nanovo podizao i opravljao. Poslednji put Turci su zapalili crkvu za vreme Karađorđevog (Prvog srpskog ustanka) 1809. godine. Narod je crkvu popravio i stavio u funkciju čim su Turci proterani, a to je bilo 1817."

Sukob sela oko mesta nove crkve: Badovinčani za noć prenose građu u Glogovac

Posle oslobođenja 1815. godine narod je dovukao građu da načini novu crkvu. Međutim, sprečio ga je u tome Mačvanin buljubaša Sima Katić, koji je svoje sedište imao u Glogovcu pa je želeo da crkvu tu i premesti. Crkvi su pripadala sela: Crna Bara, Salaš Crnobarski, Glogovac, Banovo Polje, Klenje i Badovinci. Nijedno od nabrojanih sela nije htelo da pristane da se crkva premesti u Glogovac. Katić obeća Badovinčanima da će im ozidati crkvu u njihovom selu ako mu za noć prevuku građu namenjenu crkvi do njegovog čardaka u Glogovcu. Badovinčani to učine i tako je Crna Bara ostala bez svoje crkve.

Kada je Karađorđe posle Mišarske bitke 1806. zašao u Mačvu, našao je svega tri crkve: crkvu u Crnoj Bari, crkvu između Belotića i Metkovića i crkvu u Glušcima. Svakoj od njih poklonio je po zvono. To zvono i dveri sa crnobarske crkve Katić je poklonio Badovinčanima kao nagradu što su ga poslušali i preneli građu u Glogovac. Zvono je docnije palo sa zvonika badovinačke crkve i razbilo se. Knez Aleksandar Karađorđević naredio je da se razbijeno zvono prelije, što je i učinjeno u Kragujevcu 1848. i vraćeno je crkvi. Posle austrougarske okupacije Srbije njihove vlasti su naredile da se pokupe sva zvona i tada mu se gubi svaki trag. Dveri su i danas na badovinačkoj crkvi i na njima stoji uklesana 1741. godina.

Međutim, uporni Crnobarci su sagradili svoju crkvu koja je porušena u Prvom svetskom ratu, tačnije 1914. (vidi sliku), o čemu imamo dva svedočanstva: jedno austrougarsko, a drugo poznatog srpskog pisca Stevana Jakovljevića.

U "Ilustrovanom listu" koji je izlazio u Zagrebu u broju 47 od 1914, nalazi se slika crnobarske bombardovane crkve i beleška:

"Prijatelj nam je poslao snimak crkve u Crnoj Bari u Srbiji, koja je postradala od topovskih i puščanih metaka. Sama crkva je doduše kao trošna drvenjara poput velike većine crkava po Srbiji, ali se vidi djelovanje vatre. Srbi su se, naročito komitadžije, zaklanjali za ovu crkvu, i dakako da ju je morala stići kazna."

Ovaj podatak o crkvi u Crnoj Bari poslao je potomak poginulog (u Crnoj Bari) austrougarskog vojnika Dmitra Adama Pajagića, rođenog u Babinoj Rijeci, Kostajnica, Hrvatska, a koja sada živi u Beogradu.

Ovo stradanje crnobarske crkve opisao je veoma upečatljivo S. Jakovljević. "Rat je buktao na svim stranama. Malena vojska se trošila, ali su izmučeni ostaci naprezali poslednju snagu u borbi protivu moćne carevine. Zbijeni u Mačvi, opkoljeni vodom sa svih strana, jurili su pukovi s jednog kraja na drugi, da bi odoleli navali. Šume su isečene, crkve porušene, kuće popaljene. Zemlja je izgažena i usevi uništeni."

Nešto dalje piše o tome kako je komandir baterije smatrao da je bolje da premeste bateriju izvan sela, a da on i jedan vojnik odu na crkveni toranj i odatle osmatraju gađanje svoje baterije.

"Na ulasku u crkvu zapahnu nas miris tamjana i sagorelih sveća... - Gospodine naredniče, zaključano je! - reče Tanasije, pokušavajući da otvori vrata za ulaz u toranj. - Razvuljuj, viknu baterijski narednik. Tanasije se zalete, lupi nogom i trošna vrata se uz tresak otvoriše.

Napred pođe, uz uzane, vijugave stepenice, narednik, za njim ja, onda Tanasije. Tako do polovine tornja. Odatle su vodile uske lestvice, pored užeta za zvono, do onih prozorčića na vrhu. Oprobasmo ih, pa onda pođosmo jedan za drugim. Tanasije stade pod našim nogama..."

Odatle je ova hrabra trojka rukovodila vatrom srpskih topova, veoma uspešno. To su primetili austrijski osmatrači i crkva je postala meta njihove artiljerije. O tome Jakovljević piše:

"Kaže komandant, dok stoji toranj, dotle da ostanemo...

Toranj se iz temelja zatresao od razornih haubičkih zrna što padoše oko crkve. Komordžije beže vukući konje, a ranjenici se pribili uz ogradu.

Jakovljević je zabeležio da su on i njegovi drugovi, videvši Mačvanke, zaključili da nema nigde lepših devojaka u Srbiji. A, takođe, zabeležio je kako je potporučnik Aleksandar na prevaru ispipao (po grudima) bolesnu 17-godišnju devojku Jelu, Crnobarku, što su Jakovljević i još jedan vojnik gledali kroz ključaonicu "gurajući se glavama kao ovnovi". Kada je potporučnik izašao sav uzbuđen i besan pitao je družinu: "Jeste li videli kako sam je pregledao!" Ovi uglas odgovoriše: "Vraga pregledao, ispipao!" za šta je, radi odštete da ne bude prijavljen komandantu, kupio njenoj majci, na njeno traženje, maramu i papuče.

- Gađa nas...

- Javljaj: kreću na juriš...

Mi trenutno zaboravismo na sebe. Ali zaglušni tresak nas gotovo obeznani i, predosećajući nesreću, gotovo nesvesni, sručismo se niz lestvice. Zvono tada zazvoni. Neko je slučajno uhvatio za uže. Tanasije dohvati telefon. Nagrnusmo na vrata, jedva ih otvorismo od nabacanih cigalja. U crkvi se od prašine nije ništa videlo i, teturajući, ispadosmo u crkvenu portu."

Sva Srbija gradi novu crkvu u Crnoj Bari

Nova crkva u Crnoj Bari podignuta je na Spasovdan 1927. godine. Da se crkva podigne omogućili su dobrotvori: Milorad i Aleksandar Tadić iz Beograda, Trgovačka industrijska banka, LJubomir, Živan i Mladen Ivanovići iz Crne Bare, Rajko Brodić, Ivan Sonoković, trgovac iz Mačvanske Mitrovice, Milorad, Luka i Milan, unuci pok. Stevana Ivankovića, Mladen Mirković, Lenka Grigorić, Andrija Sirovica Mađar, Živana Jurišić, Filip Šokčanić, Pantelija Jurišić, đeneral, sin Živka Jurišića, trgovca iz Crne Bare poklonio je jevanđelje bogato ukrašeno i vredno ondašnjih 3.000 dinara, Mladen Stanojević, kolar, LJubica Miražića i Milica Poznanovića svi iz Crne Bare (svi navedeni se u crkvi spominju kao veliki priložnici). Potom su kao veliki priložnici zabeleženi i: LJubica Krajčinović iz Glogovca, dr Nikola Perić, ministar iz Beograda, Vračarić i Vuković, trgovci iz Šapca i Đorđe Radisavljević, neimar-preduzimač.

preuzeto sa www.srpsko-nasledje.co.yu

obradio Novica Krezic.